رفو – براساس مستندات موجود، تاریخ نخستین بافت قالی به پانصد سال پیش از میلاد حضرت مسیح و دوره حکومت خاندان هخامنشی بازمی‌گردد. این فرش که به صورت بسیار ظریف، با پرزی از جنس پشمی بافته شده، پازیریک نام دارد. این قطعه باعث شده تا بسیاری از محققان بر این عقیده باشند که زمان آغاز بافت فرش نه به دوره مذکور، بلکه حداقل به صدها سال پیش از این قالی تعلق دارد. لیکن از آنجایی که در فرش دستباف از مواد اولیه همانند پشم، پنبه و ابریشم استفاده می‌شود، این دستبافته به شدت در برابر عواملی همانند سوختگی، پارگی و فرسودگی به شدت آسیب‌پذیر است. از این‌رو می‌توان اظهار داشت، مرمت و ترمیم فرش، قدمتی به تاریخ شکل‌گیری این کالای دستباف دارد. در دوران پیش از اسلام، فرش دستباف علاوه بر کاربردی بودن کالایی گران‌قیمت به شمار می‌آمد که به عنوان ارمغان، به پادشاه اهدا می‌شده است. بدین دلیل طبیعی است که هرگونه آسیب در سطح این کالا برطرف و یا به نوعی فرش مرمت و آسیب از بین می‌رفته است.

افزون بر مورد مذکور، در نواحی ساروق در اراک و نزدیک به شیراز نقوشی بر روی سنگ نبشته‌ها کشف شده است. این نقوش که به گویای شغل خاندان و یا قومی بوده است، به دوران مادها تعلق دارد و حاوی آرایه‌هایی همانند سوزن، قیچی و ابزاری مشابه درفش امروزی می‌باشد که در مرمت فرش کاربرد دارد. این نقوش که به عقیده محققان در مرمت فرش، مورد استفاده قرار می‌گرفته است، نخستین نشانه‌های مستند قدمت این حرفه به شمار می‌رود. اما باید خاطر نشان کرد، ساخت ابزار خود نیازمند زمان و ارزیابی‌های متفاوت انسان بوده و می‌توان قدمت مرمت فرش را بسیار دیرینه‌تر از زمان مذکور در نظر داشت. این تصاویر سنگی علاوه بر تخمین حدودی مرمت فرش در این سرزمین، نشان از ارزش و جایگاه والای این حرفه در آن زمان داشته که باعث نقر شدن نقوش این ابزار در دل سنگ شده است.

در دوران سطلنت خاندان عباسی در ایران، مرمت فرش در زمره حرفه و پیشه‌ای رسمی به شمار آمد به طوری که در مناقب العارفین سخن از مرمت فرش به عنوان حرفه‌ای فراگیر و رایج در بازار آمده و صنفی به این حرفه اختصاص داشته است. از آنجایی که در این دوره، ساده‌گرایی در صدر اسلام قرار داشته، به طور قطع مرمت‌گران به رفوی فرش‌های درشت بافت، با ساده‌ترین نقوش و تمام پشم اشتغال داشته‌اند. در ادوار پسین سخن‌ها و یا مدارکی مختصر از مرمت فرش به دست آمده که بسیار جزیی بوده و پیام روشنی از وضعیت مرمت فرش و شاغلان این حرفه بدست نمی‌دهد. اما سرانجام شاردن که از سیاحانی است که در دوران حکومت حاندان صفویه از ایران بازدید کرده، در سفرنامه خود از کارگاه‌های مجهز تولید قالی سخن به میان آورده و مرمت‌گران حرفه‌ای که تنها در خدمت پادشاه بوده‌اند و تنها وظیفه آنان، ترمیم قالی‌های پادشاهی بوده است. براساس سفرنامه شاردن علاوه بر این گروه، مرمت‌گران دیگری در بازار و برای افراد جامعه به ترمیم فرش اشتفال داشته‌اند که کیفیت کارشان بسیار پایین‌تر از گروه نخست بوده است. براساس خاطرات این جهانگرد، مرمت فرش در آن زمان حرفه‌ای مورد نیاز، حائز اهمیت و باب طبع پادشاه بوده است. این حرفه پس از گذشت سال‌های بسیار، امروزه نیز جایگاه حائز اهمیتی در صنعت فرش دستباف به خود اختصاص داده است و روز به روز بر گستردگی، وسعت و اهمیت این حرفه افزوده می‌شود. به طوری که مرمت‌گران فرش در حال حاضر از صنفی مستقل برخوردارند و نمی‌توان جایگاه ویژه آن را در عرضه فرش دستباف ایران نادیده گرفت.

رفو
رفو

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید